Gabinet Książki i Prasy Polskiej w Niemczech

Celem Gabinetu Książki i Prasy Polskiej w Niemczech przy PIN-Instytucie Śląskim w Opolu jest gromadzenie, opracowywanie oraz udostępnianie dorobku literackiego, publicystycznego i naukowego o tematyce emigracyjno-polonijnej oraz polsko – niemieckiej.

Impulsem powołania Gabinetu była troska o los wielu dokumentów oraz wydawnictw zwartych i ciągłych, które znajdowały się na terenie Niemiec. Ważna była np. ochrona wydawnictw dipisowskich z lat 1945-1950, -emigracyjnych, -solidarnościowych oraz polonijnych i niemcoznawczych, które często ulegały zniszczeniu bądź nie były należycie przechowywane, jak również słabo wykorzystywane w obiegu społecznym.

Dzisiaj stanowią one trzon cennych zbiorów Gabinetu, służąc badaczom polsko-niemieckich kontaktów kulturalnych, studentom i innym zainteresowanym tą tematyką Poza tym kompletuje się książkę najnowszej emigracji, szczególnie publicystykę i literaturę piękną. W kolekcji są wszystkie dzieła m.in.: Ewy Marii Slaskiej – założycielki Polsko-Niemieckiego Towarzystwa Literackiego WIR z Berlina; Janusza Rudnickiego – znanego literata urodzonego na Opolszczyźnie, a mieszkającego obecnie w Hamburgu; Henryka Sporonia – rodowitego Ślązaka, zajmującego się dokumentowaniem najnowszych dziejów polsko-niemieckich, Leszka Szarugi – syna Witolda Wirpszy, współpracownika paryskiej „Kultury”, autora licznych opracowań literackich i poetyckich wydawanych głównie na emigracji i w drugim obiegu, oraz Krzysztofa Niewrzędy, Kazimierza Iwosse, Krzysztofa Marii Załuskiego, Krzysztofa Mika, Józefa Plessa, Jacka Grunwalda, Arno Giese i innych.

Gromadzi się także prace wydawane przez Deutsches Polen-Institut, wydawnictwa niemieckie oraz krajowe i zagraniczne firmy na tematy emigracyjne.

Szczególną grupą zbiorów są publikacje związane z tematyką narodowościową, bibliologiczną, literaturoznawczą oraz kulturoznawczą.

W zbiorach bibliotecznych Gabinetu obecna jest także prasa polonijna i emigracyjna. W sumie jest ok. 100 tytułów z lat 1945-2006, uzupełnianych na bieżąco. W zbiorach są m.in. roczniki: „Ostatnich Wiadomości” (Mannheim), „Archipelagu” (Berlin), „Poglądu” (Berlin), „Kuriera” (Hamburg), „Exodusu” (Monachium), „Samego Życia” (Dortmund) oraz inne periodyki wydawane przez Polaków poza terytorium Niemiec.

Gromadzi się także multimedia i dokumenty życia społecznego (korespondencje, plakaty, fotografie, druki ulotne, autografy, wycinki prasowe itp.) związane z działalnością osób, organizacji polonijnych, emigracyjnych i innych.

Podstawą zbiorów jest kilkanaście tysięcy książek i czasopism pochodzących z kolekcji prywatnych, należących m.in. do Marii Kalczyńskiej (Opole), Leonarda Paszka (Essen) – inicjatorów powołania Gabinetu oraz badacza mniejszości narodowych w Europie i niemcoznawcy Józefa Byczkowskiego (Opole), duchowieństwa, przedstawicieli Polonii niemieckiej, polonofilów i innych osób i instytucji. Sąsiedztwo specjalistycznej biblioteki PIN - Instytutu Śląskiego w Opolu dobrze służy idei tego przedsięwzięcia.

Książki i prasę pozyskuje się przez zakupy antykwaryczne i aukcyjne oraz wymianę i dary.

Dużym wyróżnieniem dla Gabinetu był dar 50 tomów „Polnische Bibliothek”, przekazany do zbiorów w maju 2006 r. przez Fundację Boscha, serii opracowanej przez znakomitego tłumacza i popularyzatora polskiej kultury w Niemczech Karla Dedeciusa, a wydanej przez Deutsches Polen-Institut z Darmstad, nakładem Bosch Stiftung ze Stuttgartu. Kolekcja ta nie ma sobie równych w obiegu polsko-niemieckim. Składają się na nią tłumaczenia autorów polskich, poczynając od dzieł Jana Kochanowskiego po pisarzy współczesnych. Piękny dar niemieckiej Fundacji Boscha dla Opola jest prawdziwą ozdobą kolekcji poloników Gabinetu, udostępniany bezpłatnie wszystkim zainteresowanym.

W zakres prac Gabinetu wpisuje się także działalność wydawnicza. W latach 2004-2006 wydano kilka prac zwartych:

1. M. Kalczyńska, L. Paszek, Niemieckie polonica prasowe/ Deutsche pressepolonica, Opole 2004: PIN-Instytut Śląski, 323 [5] s., il., portr., bibliogr.

2. M. Kalczyńska, L. Paszek, Materiały bibliograficzno-internetowe do współczesnych polsko-niemieckich kontaktów książki i mediów oraz dziedzin pokrewnych, Opole 2005: PIN-Instytut Śląski, 177 [7] s., bibliogr.

3. Jan Paweł II we wspomnieniach polsko-niemieckich/Johannes Paul II in deutsch-polonischen Erinnerungen, Katowice- Dortmund 2006: PMK Hanower, PIN-Instytut Ślaski Opole, „Samo Życie” Dortmund,335 [25] s., il. fot., bibliogr.

4. W planach znajdują się kolejne prace m.in. Radiowe polonica niemieckie, kolejne części Polsko-niemieckiego leksykonu biograficznego oraz opracowanie Ludzi sztuki, nauki i kultury w polsko-niemieckim dialogu. Zbierane są także wspomnienia osób mieszkających w Niemczech.

Organizatorzy Gabinetu: dr hab. Maria Kalczyńska i Leonard Paszek

Dr hab. Maria Kalczyńska

PIN Instytut Śląski

ul. Piastowska 17

45-082 OPOLE

Maria@atol.com.pl

Leonard Paszek

Langenbergerstr. 480

45277 ESSEN

0201/599949

0177/8714908

Leonard.p@interia.pl